• تاریخ: 2015-09-15
  • شناسه خبر: 8132
  • 3,561 بازدید

زندگی نامه ملامحمد ولی کمینه ( یدیگن ینگ بیری )شاعر بزرگ تورکمن

ارکین نیوز-محمدولی کمینه از شعرای بزرگ ترکمن در سرخس در خانواده فقیری چشم به جهان گشود . نام شاعر محمدولی و کمینه لقب اوست. وشاعر به علت فروتنی این لقب را انتخاب کرده است . کمینه تحصیلات ابتدایی خود را در مکتب خانه های م ...

ارکین نیوز-محمدولی کمینه از شعرای بزرگ ترکمن در سرخس در خانواده فقیری چشم به جهان گشود . نام شاعر محمدولی و کمینه لقب اوست. وشاعر به علت فروتنی این لقب را انتخاب کرده است . کمینه تحصیلات ابتدایی خود را در مکتب خانه های محلی به پایان رسانده و سپس برای ادامه تحصیل به خیوه و بخارا رفته و با آثار شاعرانی چون مختو مقلی فراغی ، طالبی ، ملا نپس و شاه بنده ، آشنایی داشته است کمینه با دختری بنام ” قربان بخت “ازدواج می کند ، قربان بخت پس از ۲۹ سال زندگی با شاعر از دنیا می رود و این فقدان به شاعر بسی ناگوار می آید و به همین مناسبت در شعری بنام ” باریندا ” نهایت اندوه و تألم خود را ابراز می دارد و ترجمه این شعر به نثر چنین است :
بیست و نه سال با تو بسر بردم . بدون تو این جهان فانی برایم ارزش ندارد.
کمینه می گوید :
” تو مثل طاووس به هر طرف می نگریستی بی تو دیگر در این دنیا برایم شادی نخواهد بود. کمینه به بانوان فوق العاده احترام می گذاشت و آنان را در ردیف خان و سلطان می آورد و مورد خطاب قرار می داد شاعر همان طورکه در فوق بدان اشاره شد تمام حیات و زندگی خود را در فقر و عُسرت گذرانیده و نام کمینه و پوستین چهل وصله او در میان ترکمن ها به صورت ضرب المثل درآمده است به طوری که می نویسد :
گونده مونگ غصه بار یوزالم بیلان
درد یمینگ بار نیدان بتر غر بیلق
سوراغی من بولدوم غیعی غم بیلان
گلیپ دوشار خطر غر بیلاق
ترجمه :
هر روزم مملّو از غصه و هزار الم است. از همه دردناک تر غربت است. با هزار درد ، دلسوزی و تکدر سراغت را گرفتم حاصلم خطر و غربت بود.
دیوان محمد ولی کمینه از دو قسمت منظوم و منثور است که مربوط به مسائل ادبی ، عرفانی ، طنز و . . . است.
و در این مقاله یک شعر و یک طنز برگزیده ، با ترجمه تقدیم می گردد.
سودیگیم
اوغر ین اوغرین گوزلایشینگ
اوت سالدی جانه سودیگیم
قره گوزلی نازک بدن
بر باق بویانه سودیگیم

آی جمالنگ شعله سالار
جلاد گوزونگ جانیم آلار
خاچان سندان مهریم قاخار
گیتمه داش یانا سودیگیم
غمز انگ اوقی برمزآمان
توریت ، آمان ، دور بر زمان
کرفیگی اوق ، قاشی کمان
دیشی دوردانه سود یگیم
کمینه نینگ یوق چاره سی
گوزه لینگ بولماز خاراسی
اوزین قیسغا نینگ آراسی
اورتا میانه سودیگیم(۱)
ترجمه :
آهسته آهسته اشک ریختنت
آتش به جانم می زند محبوبه ی من
ای سیه چشم و ظریف اندامم
نگاهی به سویم کن محبوبه ی من
روی ماهت نور می پاشد
چشمان خونریزت جانم را می گیرد
مگر از مهرت سیر می توان شد
از من دور مرو محبوبه ی من
تیر غمزه ات امانم نمی دهد
ترحمی کن و لحظه ای دست نگهدار
ای مژگانت تیر ، ابرویت کمان
ای دندان دُردانه ، محبوبه ی من
کمینه چاره ای ندارد
” دل” زیبا که نباید مثل سنگ خارا باشد
ای موزون قامت نه کوتاه نه بلند
اندام میانه ، متوسط قد محبوبه ی من
* * *
باسیم تازی بولار
کمینه بر ناچه وقت أرعالی ایشا نینگقیدا بولاندان سونگ ، یولدا شلاری گلیب : هانی کمینه آقا ، بولدینگزمی، گید یاریسمی؟ دییب سورایارلر ، شوندان سونگ کمینه پیر ینینگ یانینه باریب : بیزارخصت بر سنگز یوردیمزا قایتجاق ! – دیار.
پیر : قایتسانگ ، قاوی ادیار سینگ ، یونه ینه گلر مینگ ؟ دیار . کمینه : ای ، ” آت باسمان دیان یرینه مونگ باسار ” دییب دیرلر ، بلکی ، بیزم گلسک ، گلریس دیار. اونداپیر – گلسانگ ، بزینگ اوچون بر آوتازیسینی گتروری – دیار.
کمینه : ” بولیار ” دییب ،یولدا شلری بیلان یوله دوشیار.سونگ کمینه اوزیوردینا گلیب، برناچه وقت گزیلار ، ما شغالاسنی داغیسنی یرلشدریار . گونلرده برگون براولی تویلک کوپگی یا ننا آلیپ ینه خیوا ، ارعالی ایشا نینگقا گیدیار.
اول پیر ینگکه باریب ، کوپگی هم قاپیدا نگیب قویار – دا ، سلام بریب ، ایچریک گیر یار . برآزوقتدان سونگ پیر : هانی ، ملا کمینه ، تازی دیا نیمی گتردینگمی ؟ دیار
کمینه : – هاوا پیریم – گتردیم ، هانها قاپیدادا یالما نیب یا تیر !
دیار پیراونی گوروب : – من سنکا برانیچه جیک آوتازیسینی گتیر دیب دیمد ، مونینگ آ بر کوفک دیار . اوندا کمینه : پیر یمیز ، سیز ینگ قاپینگر ده گزسه بو هم با سیم تازی بولاردییپ جواب بریار.(۲)
ترجمه :
سگ گله تازی خواهد شد
کمینه پس از این که مدّتی در نزد أرعالی ( یکی از اقطاب صوفیه منطقه ) ماند روزی دوستانش آمدند و گفتند آقا کمینه کجاست . و از او پرسیدند آیا قصد بازگشت داری ؟ یا نه ؟!
کمینه نزد پیرش رفت و گفت :
اگر رخصت بدهید به یوردمان بر می گردم.
پیر : – باز هم این جا بر می گردی؟
کمینه : البته که باز هم برخواهم گشت.
پیر: دراین صورت یک سگ تازی هم برای من بیاور.
کمینه روی چشم گفته با دوستانش براه می افتد.
کمینه یک سره به یورد خود بر می گردد . به کار و شغل خود می رسد و سروسامانی به امورش می دهد.
پس از چندی یک سگ گله چاقی برداشته به خیوه نزد ” أرعالی” بر می گردد . داخل منزل پیر می شود. سگ را در دم در می گذارد و سلام می گوید.
پیر از وی احوال پرسی می کند و خطاب به او می گوید :
– ملاکمینه سگی که گفته بودم آوردی؟
کمینه: بلی آورده ام ، سگ در آستانه در خوابیده است.
پیر: پس یک نظر من او را ببینم.
پیر وقتی که سگ را می بیند رو به کمینه کرده می گوید:
– من از تو یک سگ ظریف و لاغر ، یعنی سگ تازی شکاری خواسته بودم این که یک سگ چاق گله است
کمینه می گوید :
– ای پیر ، اگر چند روزی در خانه ی شما بماند یک تازی ظریف و لاغر خواهد شد.
* * *
۱ – محمد ولی کمینه نینگ دیوانی ، قابوس نشریانی ، گنبد قابوس ، ایکنجی چاپ به کوشش و مقدمۀ دوست دانشمندم آقای مراد درودی قاضی – صفحه ۶۲ .
۲ – همان مأخذ ، صفحه ۱۰۷٫
http://drmrbigdeli.blogfa.com

ملامحمد ولی کمینه ( یدیگن ینگ بیری )شاعر بزرگ تورکمن

ملامحمد ولی کمینه ( یدیگن ینگ بیری ) کمینه۱۹عاصئر تورکمن ادبییاتئ نئنگ عاجایئپ سؤز اوسسادئ دئر. اوُنونگ اثرلری اؤزی نینگ سادالئغئ، چونگنگور ایده آل لئغئ و اؤتگورلیگی بیلن تاپاوت لانیار. کمینه تورکمن حالقئ نئنگ یوره گینده گوندوُغارئنگ بییک اپِندیسی حؤکمونده یاشایار. محمد ولی کمینه ساراغت(سرخس) تؤوه رگینه۱۷۷۰نجی یئلدا غارئپ دایخان غارا دولت ینگ ماشغالاسئندا انه ده ن دوُغیار. آغئر دورموش اوُنئ اکله نچ گؤزله گینینگ آغئر سئیاخاتلارئنا یوُللاپدئر. کمینه یاشلئقدا ساراغت دا بیر ملادان یازئپ ـ بوُزمانئ اؤوره نیأر. خارچ سئزلئق سباپلی اسلی واغتلاپ اوُقاپ بیلمه یأر. کمینه ده گیشگه ن، شوُرتا سؤزلی ییگیت بوُلوپ دئر. اوُنونگ حالق آراسئندا تانئمال بوُلماغئندا هم شوُل حاسییتی اولئ روُل اوُینایار. یاشلئقدان غازانان آبرایئ اوُنونگ آرغئشا گیدیان کروه نلره غوُشولئشئپ بوخارا بارماغئنا کؤمک ادیأر. بوخارادا هم حجره توتوپ اوُقابرمک کمینه باشارتمایار. شو یرده هم اوُنئ یوُقسوللوک کؤسه یأر، اوُل هم کئشینگ خئذماتئنئ ادیپ، هم اوُقاپ باشلایار. یؤنه ائزئندا غالان ماشغالاسئ نئنگ یاغدایئ نئنگ پِس بوُلماغئ، اوُنونگ ائزئنا دوُلانماغئنا سبأپ بوُلیار. شاهئردا اوُقاماغا بوُلان حؤوس، اوُنئ ایندی خیوا آلئپ گلیأر. أرآلئ ایشانئنگ قئدا بیرناچه واغت بوُلوپ، اوُل ینه ده ساراغتا دوُلانیأر. کمینه اؤز اوُباسئندان غوربان باغت دییه ن غئزا اؤیله نیأر. غوربان باغتدان اوُغول بوُلیار۲۹ یاشئنا یته نده غوربان باغت یوُغالیار. اؤلومینگ آغئر لابئرئ اوُنئ اؤنگکی دنـده بتِر حوُرلایار. شاهئر عؤمرونینگ سونگونا چنلی غارئپ لئقدا یاشاپدئر. کمینه، ملا نپس بیله ن غاوئ آراغاتناشئق ساقلاپ دئر. کمینه۱۸۴۰نجئ یئلدا آرادان چئقئپ دئر. شاهئرئنگ نبره لری بایرامالئ، تورکمن غالا تؤوه رکلرینده یاشایار. کمینانینگ غوشغئ لارئ کمینأنینگ بای دؤره دیجیلیگی موضوع تایدان اؤرأن گینگ هم هرتاراپلئ دئر. اوُنونگ دؤره دیجی لیگینده اخلاقئ، اجتماعی ده نگ سیزلیک، عئشقئ غوشغئ اثرلری ده بار. دورموشئ موضوع کمینه دورموش واقالارئنئ اؤز زاماناسئندا باشاردئغئ چا رآل گؤرکزمأگه چالشان شاهئردئر. اوُنونگ اثرلرینده تورکمن حالقئ نئنگ دورموشئ، ایسلگ آرزوولارئ بیان ادیلیأر. کمینأنینگ دورموشئ موضوع دا دوزه ن غوُشغولارئ نئنگ آراسئندا “غارئپ لئق”، “غارئپ”، “بارئندا”، “ایچمه ک” دییه ن غوُشغولارئ ایده و چپرچیلیک تایدان خاص تاپاووتلانیار. کمینه “غارئپ لئق” دییه ن دؤرتلمه سینده پاقئر پوقارالارئنگ ناچه ایشله سلرـ ده ، اوُنغات دورموشا یتیپ بیلمأندیک لرینی صوراتلاندئریار: گونده مونگ قاوالاسام، بای یره گیتمز، غوُش باسئپ، دولومدا یاتار غارئپ لئق. کمینه ازیأن و ازیلیأن غاتلاقلارئ سلجه ریپ بیلیپ دیر. مونئ شاهئرئنگ “غارئپ” دییه ن غوُشغوسئ نئنگ:

یالبارار من “بای آغا !” دیییپ، گؤیأکی آق مومدان بتِر،
بایلارئنگ باسغانچاغئ بوُلدوم ـ غئسئم غومدان بتِر، ”
برحاقئم” دیییپ غئسساسانگ، چیشِر اوُتئر حومدان بتِر،
اوُغرئ شوم، اوُررامسئ شوم، بلکی اوُل شومدان بتر … ـ

دییه ن سطیرلری ثبوت ادیأر. دؤورونگ عادالات سئزلئقلارئ ضرارلئ آغئر دورموشئ باشدان گچیره ن هممه زأحمتکش لر بیله ن بیرلیکده “غارئپ لئقدان” کمینانینگ. هم ایچلری اوُتلئ توتون بوُلوپ دئر. کمینانینگ. بوپیکیری اوُنونگ “ایچمه ک” غوُشغوسئندا دوُوام اتدیریلیأر. بو غوُشغئ غارئپ لئغئنگ بوتین عنصرینی اؤزونده جمله یأر:

ارتیر توروپ سِر اتسه م، داغ کیگی نینگ دِریسی،
سارئنا یاغئش دگه ن، هیچ غالماندئر سارئسئ،
تویلی یریندِن کؤپرأک، تویسوز یری ـ یارئسئ،
کیمده ن غالان ائلحانات، اوُغشوک باهالئ ایچمه ک.

اجتماعی ـ تانقئدئ غوشغولار تورکمه ن کلاسئکئ ادبییاتئندا کمینانینگ آدئ ساتیریک شاهئر حؤکمونده توتولماغا مئناسئپ دئر. اؤز دؤورونینگ اجتماعی غارشئلئقلارئنئ گؤرکزمک، حالقئنگ آغئر یاغدایلارئنا دویغوداشلئق بیلدیرمک کمینانینگ بوتین دؤره دیجیلیگی نینگ ایچینده ن اریش ـ آرغاچ بوُلوپ گچیأر. شاهئرئنگ “به یله “، “بیر تویسلی”، “قاضیم” یالئ اثرلری خوت اجتماعی ـ دِنگ سیزلیگی گؤرکزیأن اثرلردیر. “به یله ” غوشغوسئندا شاهئر گونه ایشی خوت دین آداملارئ نئنگ اؤزلری ادیأرلر دییه ن پیکیری اؤنگه سوریأر:

دوُوزاخئ دییر سن دوتار چالانئ،
بهیشتی ایلار سن عوشور آلانئ،
بولار توُیا، سن گؤزلار سن اؤلنی،
پیرلرینگ دونیأده بوُلاسئ به یله .

کمینه “قاضیم” دییه ن شئغرئندا قاضی ـ صوُفی لاردان سؤز آچئپ، اوُلارئ تانقئت لایار و ماغتئم غولئ نئنگ پیکیرلرینی دؤورونه گؤرأ اؤسدوریأر. مئثال اوچین، ماغتئم غولئ:

پیغمبر اوُرنوندا اوُتوران قاضئ،
پارا اوچین الین آچا باشلادئ

ـ دییه ن بوُلسا، کمینه : دییسه م قاضی لار کأرینی، آیدئپ بوُلمازلا یارئنئ، یالان سؤزلرینگ بارئنئ ساتارسئنگئز پولا، قاضیم ـ دییه ن یالئ سطیرلر بیله ن چئقئش ادیأر. کمینانینگ سؤیگی لیریکاسئ کمینانینگ سؤیگی لیریکاسئنا دگیشلی دؤره ده ن “دردینگده ن”، “گلینلر”، “منگزار”، “زولپونگ”، “بیله گل” شئغئرلارئ آدامئنگ غوُوئ آخلاق لارئنئ گلین ـ غئزلارئنگ گؤزه للیک لرینی واصپ ادیپدیر. کمینه اؤزونینگ یوردونئ، ایلینی ـ حالقئنئ سؤیشی یالئ، تورکمن گلین ـ غئزلارئنا هم اولئ حوُرمات غوُیوپ دئر، اوُلارئنگ گؤزه للیگینی، چپر هونأرلرینی نوسغا حؤکمونده گؤتریپ دیر. شاهئرئنگ گلین ـ غئزلار بارادا یازان غوشغولارئ اؤزونونگ چپرچیلیگی بیلن بیله کی شئغئرلارئندان تاپاووتلانیار. “بوُلار”، دردینگده ن”، غوشغولارئندا شاهئر الی هونأرلی گلین ـ غئزلارئنئ تارئپلایار: یاغشئنئ یاسان اوسسالار، پأهم اتمز عاقلئ غئسغالار، کؤنه ده ن گله ن نوسغالار – هونأرلی گوُلونگ دردینده ن… ینه ده: مه نینگ دیلیم، سه نینگ الینگ هونأری، نوسغا بوُلوپ غالسئن ایلده ن ـ ایللره. کمینه شاهئر “زولپونگ”، “بیله گِل”، “گلینلر”، “منگزأر”، “ایچینده ” غوشغولارئندا گلین ـ غئزلارئنگ گؤرک ـ گؤرمه کلرینی، ادپ ـ اکراملارئنئ، حوُش غئلئقلارئنئ تارئپلاپ دئر. شاهئر “منگزأر” غوشغوسئندا:

یاغشئ گلین، یاغشئ غئزلار،
مئثالئ گولزارا منگزأر ـ
دیییپ، هممه تاراپدان سایحاللئ، سالاحاتلئ گلین ـ غئزلارئ گولزرا منگزه دن بوُلسا، الینده ن هیچ بیر ایش گلمه یأن نالاج اده یینلر بارادا شیله سطیرلری دؤره دیپ دیر: باشئ چئقماز هیچ بیر ایشده ن، امما گؤرسه نگ، عایال داشدان، آق یوپلوکده ن، گؤک اریشده ن، ساچئنا یوپده ن باگ اده ر. کمینه “زولپونگ” دییه ن بأشله مه سینده زولپی گنجی ـ حازئنانئ یاسسانئپ یاتان آژدارها، کمنت لی دارا، اؤروم ـ اؤروم ساچلارئ اولئ أپِت مارا (یئلانا) منگزه دیأر. ملا نپِس شاهئرئنگ آیدئشئ یالئ “زولپی تارئپلاماغا سؤز غوُیمایار”.

زولپونگ هر بیر تارئنا، یوز مونگ تومن ایسته سنگ،
ناغت بره یین پوللارئنگ بیرـ بیرده ن سانا زولپونگ.

کمینه گلین ـ غئزلارئنگ آوادان لئغئنئ تارئپلاندا، دنگه شدیرمه دیر، منگزه تمه لری اؤرأن یرلیک لی اولانیار. باغ میواسی بوُلماز شیرین دیل یالئ، بللی ـ بللی سؤزونگ باردئر بال یالئ، کمینه دییر عاقلئ ـ غئزئل گول یالئ، عاشئغنئنگ جانئنئ آلان گلینلر. شاهئرئنگ شئغئرلارئ نئنگ أهلیسی یوره کده ن چئقیان جوُشغون بوُلوپ، اثرینگ حاص دا تأثیرلی، اوُبرازلئ بریلمگینه حئذمات ادیأر. کمینانینگ سؤیگی لیریکاسئنا ده گیشلی “زولپونگ”، “دردینگده ن”، “گلینلر”، “بیله گل” غوشغولارئ حالقئنگ اینگ سؤیگولی آیدئملارئنا اؤوریلدیلر/آنایارپاق

نام:

ایمیل:

نظر:

لطفا توجه داشته باشید: نظر شما پس از تایید توسط مدیر سایت نمایش داده خواهد شد و نیازی به ارسال مجدد نظر شما نیست