• تاریخ: ۱۳۹۵-۰۹-۱۲
  • شناسه خبر: 21591
  • 673 بازدید

وارثان علمی بخارا

ارکین نیوز-محمدصفا:از قرون سوم و چهارم هجری بخارا و سمرقند یکی از مراکز بزرگ تعلیمات اسلامی به شمار میامد،ودانشمندان بزرگی از این حوزها مشعل دار علوم اسلامی گشتند،. بزرگانی چون، محدث بزرگ امام بخاری، دانشمندانی چون بوعلی ...

photo_2016-07-24_16-55-35

ارکین نیوز-محمدصفا:از قرون سوم و چهارم هجری بخارا و سمرقند یکی از مراکز بزرگ تعلیمات اسلامی به شمار میامد،ودانشمندان بزرگی از این حوزها مشعل دار علوم اسلامی گشتند،. بزرگانی چون، محدث بزرگ امام بخاری، دانشمندانی چون بوعلی سینا،فارابی ،عرفای بزرگ چون بهاالدین نقشبندی، نجم الدین کبری، خواجه احمد یسوی،و…تربیت یافتگان چنین مراکزی بودند.

تا چندین قرن بخارا همچنان به عنوان یکی از بزرگ ترین مراکز تعلیم و تربیت اسلامی بر تارک جهان اسلام میدرخشید. و روز به روز بر شکوه و رونق آن افزوده میشد.

سکه که در یثرب و بطحا زدند
نوبت آخر به بخارا زدند
اما در نیمه های سده نوزدهم میلادی روسها در ادامه کشورگشایی های خود بخارا وخیوه را به تصرف درآوردند. وکم کم استیلای فرهنگی و سیاسی روسها بر این منطقه بیشتر شد، بخارا در برابر روسها به آسانی سر تسلیم فرود نیاورد مقاومتهای مردمی که بر گرفته از روح دینی وعرفانی مردم منطقه بود، تحت سازماندهی گروهای تصوف که دارای هسته مرکزی پیر یا مرشد بودند ادامه داشت”آنها در مقابله با روسها، قیام های بسیاری شکل دادند از جمله” قیام اندیجان “در ۱۸۷۶م” قیام فراغنه “۱۸۹۸م به رهبری ایشان دوکچی از شیوخ نقشبندیه، “قیام دره چریک در سال ۱۸۷۲م به رهبری خواجه ایشان قره، و ” قیام ترکمن ها “به رهبری قربان میرات از مشایخ نقشبندیه در سال ۱۸۸۱، “۱
با آغاز کشورگشایهای روسیه قسمتهای زیادی از ایران طی معاهده های ننگین گلستان و ترکمن چای به روسیه واگزار شد. معاهده آخال مرزهای روسیه را تا حوالی رود اترک به جلو کشید”،( پیمان آخال (آخال-تکه) معاهده‌ای میان امپراتوری روسیه و ایران است که در ۲۱ سپتامبر ۱۸۸۱ میلادی/۳۰ شهریور ۱۲۶۰ خورشیدی برای تعیین مرزهای دو کشور در مناطق ترکمن‌نشین )۲
مبارزات ضد اسلامی روسها برای تسلط به این مناطق، و جلوگیری از قیام مردم به شکل بیرحمانه ای ادامه داشت و مراکز و مساجد بسیاری را به تعطیلی کشاند ولی در قسمت جنوبی یعنی شمال ایران، دانه های دانش و علوم اسلامی کم کم داشت جوانه میزد،تا این موقع وتا قبل از آغاز جنگ دوم جهانی ترکمنها برای ادامه تحصیلات علوم دینی به شهربخارا رفت و آمد میکردند ولی کم کم با سخت گیریهای دو دولت ایران و روسیه این مراودات کاهش یافت .
با تشکیل کشور کمونیستی شوروی که آموزه های آن در تضادی آشکار با عقاید اسلامی بود.مردم مسلمان منطقه وعلما را به مقاومتهای مسلحانه وجهاد و سرپیچی از امرای ضد دین،کشاند و بسیاری در این راه به شهادت رسیدند و بسیاری نیز محکوم به تبعید شدند .نمونه بارز این مقاومتها در بین ملتها بر علیه طاقوت، که مسلما برگرفته از روح ضد استعماری دین و الگوی شهادت طلبان امام حسین (ع)بود، واقعه گوک تپه است که چندین هزار نفر از زن ومرد ترکمن به خاطر پایبندی به ارزشها،وعدم تمکین در برابر طاقوت جان خود را از دست دادند وبی رحمانه به شهادت رسیدند، ویا به اسارت و بردگی گرفته شدند و صد افسوس که مسلمانان این مناطق به علت نبود یک انسجام وحکومت مرکزی قوی و کارآمد نتوانستند خود را سامان دهند ودر برابر این قول تا دندن مسلح مقاومت کنند ، و نتیجه آن شد که مراکز علمی بزرگی همچون بخارا و خیوه با پشتوانه چندصد ساله از سیطره مسلمانان خارج شد.
از سوی دیگر در کشور ایران سخت گیریهای واصلاحات، رضا خان در مورد ترکمنها بیشتر میشد،ولی از آنجای که قریب به اتفاق مردم ایران را مسلمانان تشکیل میدادند و مقاومتهای مردمی، از طرف علمای تشیع باعث میشد اصلاحات رضا خانی آنگونه که باید ،پیش نرود مقاومت علمای ترکمن هم در این خصوص ستودنی بود، مهاجرت تعدادی از علما به علت اعتراض به قانون کشف حجاب یکی از آنهاست.
به هرحال آن قسمت ازترکمن صحرای ایران که از توسعه طلبی روسها در امان مانده بود کما بیش شاهد گسترش حوزهای دینی، برگرفته از روش تدریس علمای بخارا وخیوه بود .” مدرسه سلطان محمد آخوند در گنبد، بگ مراد ایشان در ناحیه مرکزی گنبد کاووس، رجب آخوند و عثمان آخوند در گمیشان. .. و قلیچ ایشان در نواحی کلاله …در این زمان مکتب خانه های قدیمی هم فعال بودند معلمین ازبک از خیوه و بخارا به گمش تپه می آمدند ودر مسیر حج یک یا دو سال میماندند وتدرس میکردند. “۳
بعدها مهاجرت علمای چون عبدالقادر آخوند به قسمت شمالی کشور ایران موجب رونق این مدارس شد و علمای بزرگی در این حوزها تربیت یافتند .
با پیروزی انقلاب اسلامی ایران این آموزشها وارد مراحل جدیدی شد. در مناطق سنی نشین دولت از تعلیمات دینی استقبال میکرد ساخت حوزهای علمیه با تلاش جهاد گونه وکمک دولت ادامه داشت بسیاری از تحصیل کردگان حوزهای قدیمی درمناطق خود حوزه علمیه و یا مکتب خانه های دینی باز کردند.
فضای باز دینی ایجاد شده از یک طرف باعث رشد و رونق آموزشهای دینی شد واز طرف دیگر گسترش مراودات مسلمانان با سایر کشورها و همچنین گسترش وسایل ارتباطی جمعی ورسانه ای کم کم موجب نفوذ افکار و عقاید گوناگون دینی و غیر دینی شد، که تا آن موقع کمتر مجال خود نمای داشتند ویا در برهه ای از زمان رشد کرده و با پاسخ قاطع علمای دین به حاشیه رانده شده بودند، دوباره این افکار و عقاید با پشتوانه کشورهای بیگانه به جنگ عقیدتی در بین مسلمانان دامن زدند. استعمار کهن اینبار به روش جنگ نرم،وایجاد اختلاف و شبهه در دین،به میدان آمد و شروع به برهم زدن اتحاد مسلمانان نمود. ظهور فرقه های نو، گروهای تندرو که چهره اسلام را خشن نشان میدادند از سیاستهای بارز دشمنان اسلام در سالهای اخیر بود، و در این راه بسیاری از کشورهای اسلامی را بازیچه وآلت دست خود ساختند.
اینک منطقه سنی نشین ترکمن صحرای ایران، بازماندگان علمی آموزشهای ناب بخارا وخیوه ، با چند چالش اساسی روبرو هستند که به مراتب خطرناک تر ازنفوذ و سلطه مستقیم ابر قدرتهاست :
چالش اول :
اول ،نفوذ فرهنگ غربی و فرهنگ دنیا طلبی ورفاه زدگی که بخصوص در بین جوانان در حال رشد است و اگر پاسخ محکمی از سوی علما به شبهه پردازان داده نشود، موجب افول عقاید دینی خواهد شد.
دوم ،نفوذ عقاید افراطی در بین اهل سنت :فرقه های تندو وهابی ونفوذ عقاید سلفی گری که با نام ولباس دین به میدان میآیند وبا برداشت ظاهری از دین، و تکفیر عقاید مخالف موجب گسترش خشونت در بین مسلمانان میشوند.
سوم ،نفوذ شیعه افراطی یا شیعه انگلیسی :این گروه در پیشبرد اهداف استکباری و سیاسی خود بوده و سعی در جلوگیری از اتحاد مذاهب ایرانی ، خصوصا شیعه و سنی را دارند.
چهارم ،تخریب شخصیت ها و علمای بزرگ و قدیمی منطقه :دشمنان اسلام علمای روشن فکر ودور اندیش ما را نشانه گرفته،آنان میدانند تا مادام که افرادی به نام پیر ومرشد و مرجع در بین این مردم باشد ،همانند ستونی در برابر اهداف،استکباریشان عمل میکند،پس مخدوش کردن چهره این عزیزان را در سرلوحه کارهایشان قرار دادند.
اما راهکاری که جهت مصون ماندن از نفوذ این نگرشها وحفظ عقاید در برابر نفوذ واستعمار بیگانه میتوان داشت :
روی آوردن به آموزشهای دینی در خانواده و آشنا کردن فرزندانمان با آموزشهای دینی اسلامی خصوصا در مدارس برای در امان ماندن از نفوذ فرهنگ غربی،ارتباط بین حوزه و جوانان، روی آوردن به محافل فقهی از طرف علما و نکشاندن بحث واختلاف دینی در بین عوام و حل فصل آنها در چنین محافل علمی وپاببندی علما و مردم به مصوبات آن یکی از عوامل بزرگ جلوگیری از اختلاف در این منطقه است ،تلاش در جهت همزیستی مسالمت آمیز،و تقویت بخشیدن به روح عرفانی دین و پایبندی به ارزشهای قومی اسلامی که با نفوذ فرهنگ های بیگانه شدیداً در معرض خطر قرار گرفته، و نماد بارز آن در زبان، پوشش و مراسمات عروسی، عزا، میباشد که موجب حفظ هویت دینی و فرهنگی ما خواهد شد.
قوت بخشیدن به تقریب مذاهب و دوری گزیدن از تکفیر یکدیگر به بهانه های مختلف ،با تکیه بر مشترکات .
جمع بندی مطالب آنکه دشمنان دین اسلام ،اتحاد مسلمین را نشانه گرفته اند، دینی که بیش از نیم قرن تحت نفوذ استعمارگران کمونیست ضد دین توانست خود را زنده نگه دارد، پس با سلطه مستقیم قابل فروپاشی نیست، نمونه آن در تاریخ اسلام حمله مغولان،وفتح کشورهای مسلمان ،ولی مغلوب شدن در برابر تفکر اسلامی در اندک زمانی و تبدیل شدن به مردمی حامی اسلام. پس راهکار دشمنان؛ برهم بزدن اتحاد مسلمانان ،و رفاه زده کردن ، واز بین بردن روح عرفانی دین که در بین این کشورها به برکت مشایخ و مریدان دینی بوده و همواره روح دینی حتی به صورت پنهانی در مراسمات وزیارتها برگزاری مجالس وعظ وذکر و دعا، زنده نگه داشته شده ،از اهداف اصلی دشمنان اسلام است تا بتوانند از نفوذ فکری اسلام جلوگیری کرده،آنها را درگیر جنگ داخلی نموده و به غارت اموالشان ،بپردازد و متاسفانه در این راه تا حددی موفق هم بوده اند برماست که به حفظ این وحدت کمک کنیم .
علمای گرانقدی در بین ماست ،که امروز مشعل دار علم وعملند ، و به جرات میتوان گفت تنها منطقه ای در دنیای اسلام و اهل سنت که از نفوذ کمونیست و رسانه های قدرتمند سرمایه داری ،نفوذ دلارهای نفتی، به برکت نظامی که آنهم در تقابل آشکار با این نگرشهاست،توانسته خود را از گرداب آشوبی که کشورهای اسلامی را در بر گرفته نجات دهد. وخود امید بخش احیای اسلام در آسیای مرکزی که خود از آنجا نشو ونما یافته بود شود .
محمد صفا سیدی پاییز ۹۵
۱ -فصلنامه بین المللی روابط خارجی سال دوم شماره پنجم بهار ۱۳۸۹
۲ و۳ -دایره المعارف ترکمن >تاریخ >تاریخچه تاسیس مدارس ترکمن صحرا

نام:

ایمیل:

نظر:

لطفا توجه داشته باشید: نظر شما پس از تایید توسط مدیر سایت نمایش داده خواهد شد و نیازی به ارسال مجدد نظر شما نیست

کد امنیتی *